Soms lees ik een tekst en hoor ik hem al voordat ik hem heb uitgesproken. Niet omdat ik alle zinnen hardop lees, maar omdat veertien luisterboeken verder mijn oren zich ermee zijn gaan bemoeien.
Een lange zin die op papier er prima uitziet, kan in mijn hoofd ineens een ademhaling nodig hebben. Een komma krijgt betekenis, een opsomming blijkt toch behoorlijk lang. En bij sommige zinnen denk ik al lezend: hier zal de luisteraar straks even moeten kunnen aanhaken. Dat is misschien wel een van de leukste ‘bijwerkingen’ van veel luisterboeken inspreken.
op papier is een zin stil.
Ik begon drie jaar geleden als vrijwilliger bij Dedicon met het inspreken van luisterboeken en inmiddels heb ik veertien complete boeken ingesproken. Diverse romans en thrillers, een poëziebundel, wetenschappelijke verhandelingen, young adult- en kinderboeken. In boek nummer vijftien ben ik nu halverwege. Het zijn inmiddels heel wat pagina’s die ik niet alleen gelezen, maar ook hardop heb doorgrond. En juist dat laatste vind ik interessant. Want zodra je een tekst moet inspreken, ontdek je dingen die je bij stil lezen – zeg maar zoals de meeste mensen dat doen – gemakkelijk over het hoofd ziet.
Een schrijver kan een prachtige lange zin maken die op papier precies doet wat hij moet doen. Maar wanneer je diezelfde zin hardop moet uitspreken, moet vertellen, wordt ineens hoorbaar hoe de informatie is opgebouwd. Waar zit de kern? Welke woorden hebben gewicht? Waar verandert de gedachte? En hoe zorg je ervoor dat degene die luistert niet alleen alle woorden hoort, maar ook begrijpt hoe ze met elkaar samenhangen? Dat is een heel andere manier van naar tekst kijken.
een boek is meer dan de pagina die voor je ligt.
Bij een luisterboek heb je bovendien niet alleen te maken met de zin die op dat moment voor je staat, maar met het verhaal dat zich al tientallen of honderden pagina’s aan het ontwikkelen is. Namen, personages, gebeurtenissen en verhaallijnen blijven in je hoofd meespelen. Een tekst wordt daardoor eigenlijk een bouwwerk waarvan je niet alleen de afzonderlijke bouwstenen moet kennen maar ook moet weten hoe ze samen het geheel vormen.
Dat merk je bijvoorbeeld wanneer een schrijver teruggrijpt op iets wat eerder in het boek is verteld. Op papier blader je misschien even terug of herken je het woordbeeld. Als je inspreekt, moet je het verhaal in je hoofd paraat hebben. Dat maakt het werken aan een boek tegelijk intensief en interessant: je bent voortdurend bezig met het grotere geheel, terwijl je op dat moment maar enkele zinnen of één bladzijde voor je hebt.
lange teksten schrikken mij niet af.
Misschien is dat ook de reden dat ik een lange teksten inmiddels eerder interessant dan intimiderend vind. Ik zie niet in de eerste plaats een grote hoeveelheid woorden, maar een verhaal dat ergens naartoe wil.
Dat geldt voor een luisterboek, maar net zo goed voor een script voor een bedrijfsfilm waarin een organisatie iets ingewikkelds wil uitleggen. Of voor een documentaire waarin feiten en beelden samen een verhaal vertellen. Of voor een audiotour waarin de luisteraar gedurende langere tijd informatie meekrijgt. De vorm is anders maar de vraag erachter is vergelijkbaar: hoe maak je een geschreven tekst hoorbaar en begrijpelijk zonder dat de inhoud verloren gaat?
Mijn ervaring met luisterboeken helpt daar enorm bij. Ik ben gewend om langere teksten als één geheel te bekijken, om de structuur te herkennen en om tijdens het inspreken steeds de verbinding met het grotere verhaal te houden. Dat is iets anders dan simpelweg veel tekst kunnen inspreken. Het gaat erom dat je die tekst ook kunt blijven dragen.
halverwege nummer vijftien.
Nu ik halverwege boek vijftien ben en drie jaar verder, realiseer ik me dat ik me destijds niets kon voorstellen bij de hoeveelheid pagina’s die ik ‘door mijn stem’ zou laten gaan. Maar inmiddels weet ik wel dat juist die langere teksten goed bij me passen. Ik geniet er van om ze in te spreken.
Misschien is dat wel de leukste bijwerking van dit werk: dat je op een gegeven moment niet meer alleen leest wat er staat, maar ook hoort hoe het straks zou kunnen klinken. En voorlopig blijven mijn oren zich dus nog wel even met teksten bemoeien. Gelukkig maar.
verder lezen.
Kijk bij Luisterboeken op mijn producties pagina.