Sommige teksten lijken eenvoudig. Tot je ze hardop uitspreekt. Dan merk je dat één zin op verschillende manieren kan worden gelezen, dat een komma het ritme verandert of dat een woord onbedoeld de nadruk krijgt. Daarom geloof ik dat een natuurlijke opname niet begint bij de stem, maar bij het begrijpen van de tekst. Pas als duidelijk is wat een schrijver werkelijk wil zeggen, kan een luisteraar het verhaal moeiteloos volgen.
Als de woorden op papier niet lekker lopen, hoor je dat in elke zin terug. De gekozen woorden en zinnen kan ik niet veranderen, die zijn van iemand anders. Toch kan ik wel ervoor zorgen dat de tekst begrijpelijk blijft voor de luisteraar. In deze blog laat ik zien hoe ik een tekst voorbereid voordat ik ga inspreken. Geen ingewikkelde trucs maar een simpel proces van lezen, markeren en proefspreken.
eerst begrijpen wat er staat.
Voor mij is voorbereiding geen doel op zich. Het is een manier om de bedoeling van een tekst te ontdekken. Voor ik ook maar één knop indruk, lees ik de tekst daarom eerst een rustig door. Wie spreekt hier? Tegen wie? Wat is het doel van deze tekst?
Ik stel mezelf vragen als:
- Moet de luisteraar iets leren, voelen of doen na het luisteren?
- Past de toon meer bij een uitleg, een verhaal of een oproep?
- Welke woorden zijn belangrijk, en welke zijn vooral vulling?
Sommige teksten hebben hele lange zinnen, vol met bijzinnen en veel komma’s achter elkaar. Dat kan op papier goed werken maar niet als je het hardop uitspreekt. Dan noteer ik waar ik zelf in de voordracht ga doorlezen in plaats van pauzeren, en waar ik wel die extra rust wil nemen. Alles om de tekst zo duidelijk en begrijpelijk mogelijk uit te spreken zodat de luisteraar de tekst goed kan volgen. Ook kijk ik naar dialogen en personages: wie is aan het woord, wat is nodig in kleur of intonatie om deze personen uit elkaar te houden voor de luisteraar (lezer, van audioboeken).
daarna hardop lezen, zonder microfoon.
Wanneer ik de tekst een keer hardop lees zónder op te nemen hoor ik meteen waar haperingen en rare bochten in de tekst zitten en waar ik moet ademhalen. Ik let op waar ik adem tekort kom, waar ik struikel over een woorden, en waar ik vanzelf langzamer wil gaan, omdat de inhoud zwaarder is. In deze fase probeer ik nog niet “mooi” te spreken. Het gaat er alleen om dat ik voel hoe de tekst beweegt.
dan markeren en proefopname.
Ik markeer adempauzes, waar een accent moet vallen en waar ik bewust even wil vertragen. Dat ziet er niet netjes uit: streepjes, pijltjes, omcirkelingen. Het is vooral een geheugensteuntje voor mijzelf. Zeker bij langere teksten zorgen ze ervoor dat ik niet halverwege verdwaal. Overigens doe ik dit bij luisterboeken niet bij het hele boek, maar alleen bij het eerste hoofdstuk om een goed gevoel bij de inhoud van het boek te krijgen zoals setting, sfeer en personages.
Pas nu gaat de microfoon aan. Bij luisterboeken start ik met opnames en lees een bladzijde in. Dan luister ik terug en dan let ik even niet op fouten, maar vooral op gevoel. Klinkt het alsof ik vertel, of alsof ik iets oplees? Is mijn tempo prettig om naar te luisteren? Schuurt er iets in de tekst waar ik overheen probeer te praten? Op basis daarvan kies ik eventueel een andere invalshoek: iets lichter, iets rustiger, iets meer glimlach in mijn stem.
tot slot bedenken hoe ik het precies ga doen.
Als voorlezer mag je – zeker bij luisterboeken – niks aan de tekst veranderen. Wat je wel kunt doen is werken met toon, kleur, tempo en pauzes. Bij teksten van opdrachtgevers is dat niet heel anders. Al heb je daar soms nog de mogelijkheid om te overleggen of er kleine aanpassingen mogelijk zijn voor een betere flow van de tekst of uitspreekbaarheid. Iets korter of actiever formuleren bijvoorbeeld. Uiteindelijk komt het neer op de juiste regieaanwijzing aan jezelf, of van de opdrachtgever.
waarom ik het zo doe.
Deze voorbereiding kost tijd, maar het bespaart ook tijd verderop in het proces. Want daardoor zijn er minder correcties en heropnames nodig, hoef ik minder te “poetsen” in de audio en de luisteraar krijgt een verhaal dat rustig en helder klinkt. Bijkomend voordeel: het zorgt ervoor dat ik tijdens het inspreken niet in mijn hoofd bezig ben met de techniek, maar gewoon aanwezig ben bij wat ik uitspreek.
wat heb jij hieraan als maker?
Misschien schrijf je zelf de teksten voor jouw corporate video, luisterverhaal of audiotour. Dan kun je met een paar simpele dingen het inspreken al veel makkelijker maken:
- Lees je tekst minstens één keer hardop voordat je hem aanlevert.
- Let op waar je zelf struikelt, of de draad kwijtraakt.
- Durf lange zinnen op te knippen.
- Schrijf zoals je het iemand echt zou vertellen.
Uiteindelijk gaat een goede opname niet over een perfecte uitspraak of een mooie stem. Ze gaat over een verhaal dat helder overkomt. Dat begint niet bij de microfoon, maar bij de vraag wat een tekst werkelijk wil vertellen.
Verder lezen.
Blog: Hoe houd je een verhaal urenlang levend?
Producties: Dedicon | Passend Lezen
Werk je aan een luisterboek, audiotour of andere productie waarin een rustige vertelstem belangrijk is? Bekijk mijn stemdiensten of neem gerust contact op.